Çin'de Tartışmalı Etnik Birlik Yasası Kabul Edildi

Çin, tartışmalı bir yasayı kabul ederek etnik grupların eğitim ve kültürel haklarını önemli ölçüde kısıtladı. Etnik Birlik Yasası olarak bilinen bu düzenleme, özellikle Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Uygur Türkleri üzerinde derin etkiler yaratması bekleniyor. Bu yasa, azınlık dillerinin eğitimdeki birincil rolünü yasaklayarak, Mandarin Çincesinin zorunlu kullanımını getiriyor. Yasa, 2,756 oyla kabul edilirken yalnızca 3 hayır oyu verildi. Bu durum, Çin hükümetinin etnik gruplar üzerindeki kontrolünü artırma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Yasanın Temel Amaçları ve Eleştiriler

Çin Ulusal Halk Kongresi tarafından kabul edilen Etnik Birlik Yasası, devlet kurumları ve özel teşebbüslerin "Çin ulusuna ait ortak bir bilinç" oluşturmasını zorunlu kılıyor. Bu durum, etnik gruplar arasındaki toplumsal bağları güçlendirme iddiasıyla savunulsa da, eleştirmenler tarafından azınlık haklarının ihlali olarak görülüyor. İnsan hakları savunucuları, bu yasanın zorunlu asimilasyonu kalıcı hale getireceğini ve Uygur, Tibet gibi azınlık kimliklerinin tehdit altında olduğunu vurguluyor.

Eğitimde Azınlık Dillerinin Kısıtlanması

Yasanın en tartışmalı maddelerinden biri, anaokulundan liseye kadar tüm eğitim aşamalarında Mandarin Çincesinin zorunlu hale getirilmesidir. Daha önce azınlık dillerinde eğitim hakkı kısmen korunurken, bu yeni düzenleme ile bu hak tamamen ortadan kalkıyor. Uzmanlar, bu durumun yerel kimlikleri zayıflatma riski taşıdığını belirtiyor. Eğitimde azınlık dillerinin yasaklanması, çocukların kültürel miraslarını kaybetmelerine neden olabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.

Demografik Değişim ve Hukuki Zemin

Etnik Birlik Yasası, etnik azınlıkların yoğun yaşadığı bölgelerde demografik yapıyı değiştirmeyi hedefliyor. "Karşılıklı gömülü topluluk ortamları" oluşturulmasını teşvik eden yasa, Han Çinlileri ile diğer azınlık gruplarının mahallelerde bir araya gelmesini amaçlıyor. Ancak, bu durum yerel kimliklerin zayıflamasına yol açabileceği endişesini doğuruyor. Ayrıca, yasa, yurt dışında yaşayan kişilerin ve kuruluşların "etnik birliğe zarar verme" gerekçesiyle yargılanabilmesine olanak tanıyor. Bu madde, Pekin yönetiminin yurt dışındaki aktivistlere karşı yasal işlemler başlatma yetkisi kazanmasına yol açıyor.

• Yasa, 55 farklı etnik grubu doğrudan etkiliyor.
• Çin nüfusunun %9'unu oluşturan yaklaşık 125 milyon insanı kapsıyor.
• Uygur ve Tibet kimliğinin korunmasını zorlaştırıyor.

Harvard Üniversitesi'nden hukukçu Rayhan Asat, Etnik Birlik Yasası'nın, hak ihlalleri için bir kılıf olarak kullanılabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Örneğin, kardeşi Ekpar Asat'ın Sincan'da "etnik ayrımcılığı kışkırtma" suçlamasıyla 15 yıl hapis cezasına çarptırılması, bu yasanın potansiyel tehlikelerini gözler önüne seriyor. İç Moğolistan'da 2020 yılında ders kitaplarının değiştirilmesiyle başlayan ve büyük protestolara yol açan asimilasyon uygulamaları, bu yasa ile birlikte tüm ülkede hukuki bir nihayete ermiş oldu.

Bu yasayla birlikte, etnik grupların kendi dillerini kullanma ve özerklik hakları, Çin Anayasası'yla çelişiyor. Etnik Birlik Yasası'nın kabulü, uluslararası alanda da tepkilere yol açabilir. Uzmanlar, bu durumun hem insan hakları ihlalleri açısından hem de uluslararası ilişkilerdeki dengeler açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini öngörüyor. Çin hükümetinin bu tür yasalarla etnik gruplar üzerindeki kontrolünü artırma çabaları, dünya genelinde dikkatle izleniyor.